Theo báo cáo thường niên “Digital 2021” của WeAreSocial, dân số Việt Nam hiện nay trên 97 triệu người, trong đó có 154 triệu thuê bao di động (khoảng hơn 60 triệu thuê bao sử dụng thường xuyên), 68 triệu người dùng Internet, 72 triệu tài khoản mạng xã hội trong đó Facebook chiếm chủ yếu. Trung bình 01 ngày, người Việt Nam dành 2 giờ 21 phút cho mạng xã hội trong đó có Facebook.

Thông tin trên Facebook bên cạnh những tin thật, tin đã được kiểm chứng và xác thực thì ngày càng xuất hiện nhiều thông tin sai sự thật, không chính thống, có tính chất xuyên tạc, bóp méo hoặc trộn lẫn thật giả, một số thông tin tuy có phần đúng nhưng được đưa với mục đích xấu, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tổ chức, cá nhân. Đây được coi là tin giả (fake news).

Có thể liệt kê một số thủ đoạn tung tin giả trên Facebook như sau:

– Một là, tin tức tổng hợp từ báo chí chính thống nhưng cài xen kẽ các thông tin không đúng sự thật.

– Hai là, sử dụng trang Facebook giả mạo tổ chức hoặc cá nhân (lãnh đạo cấp cao, người nổi tiếng…)để đưa tin giả. Có thể đưa cả đường dẫn (link) thông tin thật từ các báo chính thống rồi càitin giảvà kết nối bạn bè sau đó tương tác và chia sẻ (share)thông tin.

– Ba là, lợi dụng quyền tự do dân chủ để cổ xúy cho những giá trị của Phương tây như “xã hội dân sự”, “tam quyền phân lập”, “đa nguyên, đa đảng” từ đó phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng, phủ nhận bản chất tốt đẹp của chế độ XHCN, phủ nhận thành quả Đổi mới đất nước; đòi xóa bỏ Điều 4 Hiến pháp, kêu gọi phi chính trị hóa lực lượng vũ trang với mục đích xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và chế độ XHCN.

– Bốn là, lợi dụng một số yếu kém trong công tác quản lý, điều hành kinh tế, xã hội, một số sai phạm của tổ chức, cá nhân đã được xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật trong công cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, các đối tượng giật tít, viết bài về những thứ chúng gọi là “chuyện đấu đá nội bộ”, “chia bè, kết cánh” trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Chính phủ.

 – Năm là, tạo các trang web ở nước ngoài, lợi dụng sự không kiểm duyệt của nước đó để viết bài bôi nhọ danh dự, nhân phẩm của tổ chức, cá nhân rồi sử dụng tính năng quảng cáo Facebook để phát tán thông tin đến người dùng.

Để phòng ngừa thông tin xấu độc, tin giả, hạn chế đến mức thấp nhất ảnh hưởng tiêu cực đến bản thân, khi truy cập mạng xã hội Facebook, người dùng nhất thiết phải trang bị cho mình các kỹ năng sau:

– Phải kiểm tra kỹ nguồn tin, nếu thông tin đến từ một nguồn lạ (từ một website có tên miền nước ngoài hoặc những tên miền với các ký tự xyz, tk…), phải thận trọng trước khi ấn vào đường dẫn (link).Cần vào mục “giới thiệu” để xem tên miền của website đó (có thể tin cậy được đối với nguồn đến từ các website tên miền .vn). Người dùng cũng cần cảnh giác với những nguồn tin mà người đăng tải không có nhân thân rõ ràng (tài khoản chỉ có avatar, không có nội dung đăng trên trang cá nhân, không có nhiều tương tác). Tin giả thường đăng với bố cục không thống nhất, ảnh và video cũng như nội dung bài viết thường bị chỉnh sửa nhiều lần; thậm chí cả mốc thời gian của các sự kiện cũng bị thay đổi. Đồng thời với việc kiểm tra người viết bài cần so sánh, đối chiếu thông tin của bài viết với các báo điện tử chính thống xem các báo này có đăng tin tương tự hay không(báo nhân dân, Quân đội nhân dân, Công an nhân dân, cổng thông tin điện tử chính phủ, Cổng thông tin điện tử Bộ Công an, Cổng thông tin điện tử tỉnh Sơn La… đều đăng tin chính thống, công khai).

– Người dùng tuyệt đối không cung cấp thông tin cá nhân như ngày tháng năm sinh, số CMND/CCCD, số hộ chiếu, bằng lái xe, số tài khoản ngân hàng, ảnh chụp chữ ký cá nhân… trên internet. Nếu nhận được cá email, tin nhắn báo trúng thưởng, khuyến mại phải kiểm tra kỹ thông tin từ đơn vị tổ chức sự kiện, không thực hiện việc đăng nhập tài khoản vào các đường dẫn nhận được hoặc chuyển tiền đặt cọc trước khi nhận giải; khi có người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp nhắn tin qua Facebook Messengervay tiền, chuyển tiền hay nạp thẻ…thì phải gọi điện thoại trực tiếp xác thực để tránh bị lừa đảo.

– Sử dụng tính năng “quyền riêng tư” khi đăng hoặc chia sẻ bài viết, hạn chế chia sẻ công khai (public) những thông tin nhạy cảm và chịu trách nhiệm trước pháp luật về những nội dung trên trang cá nhân cũng như những đường link mình chia sẻ. Khi phát hiện các bài viết, video, hình ảnh có nội dung xấu độc được chia sẻ trên Facebook, cần phản bác qua bình luận, hạn chế sự lan rộng bằng cách ẩn bài viết, bỏ theo dõi đối tượng đăng bài hoặc thông báo (report) bài viết để Facebook gỡ nội dung.

Nếu phát hiện có mã độc trên điện thoại, máy tính hoặc nghi ngờ thông tin, dữ liệu cá nhân đã bị lộ, người dùng cần ngay lập tức đổi mật khẩu đăng nhập dịch vụ và vô hiệu hóa các thông tin đã bị lộ để giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến bản thân mình và những người khác có liên quan.

BT