Trong những năm qua, internet xuất hiện đã làm thay đổi to lớn cả nền kinh tế, khoa học, kỹ thuật trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng, ngày nay internet là một công cụ không thể thiếu trong các hoạt động kinh tế – xã hội. Trong đó, sự phát triển của các trang mạng xã hội như facebook, zalo, tiktok, instagram, twitter… trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày của con người trên toàn thế giới; mạng xã hội mang lại lợi ích kết nối và giao tiếp, cập nhật tin tức và kiến thức, học tập và phát triển bản thân, kinh doanh và quảng bá, giải trí và sáng tạo, chia sẻ thông tin; nhưng cũng tiềm ẩn nhiều tác hại ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, suy giảm khả năng tập trung, mất kết nối xã hội thực tế, nguy cơ thông tin sai lệch, lừa đảo và mất quyền riêng tư, tăng nguy cơ tiếp xúc với nội dung độc hại.
Hiện nay, nhiều đối tượng đang lợi dụng mạng xã hội để lừa đảo chiếm đoạt tài sản; các hoạt động tội phạm sử dụng công nghệ cao diễn ra với nhiều phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, trở thành thách thức đối với mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Ngày 05/8/2025, Bộ Công an tổ chức ngày An ninh mạng Việt Nam lần thứ nhất, với chủ đề “Dấu ấn an ninh mạng và định hướng trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, qua đánh giá từ năm 2024 đến nay, phát hiện trên 42 triệu cảnh báo tấn công mạng, 420.000 cảnh báo phát hiện mã độc nhằm vào các hệ thống thông tin. Chỉ tính riêng từ đầu năm 2025, đã phát hiện gần 1.500 vụ việc lừa đảo qua mạng, gây thiệt hại hơn 1.500 kênh, hội nhóm quảng cáo, đánh bạc trực tuyến; hơn 1.500 kênh, hội nhóm hoạt động liên quan giao dịch tiền ảo, tiền mã hóa; gần 2000 kênh, hội nhóm có nội dung quảng cáo, mua bán chất gây nghiện. Hoạt động của tội phạm lừa đảo qua mạng không chỉ diễn ra trong nước, nhiều đối tượng xuất cảnh ra nước ngoài làm việc cho các tổ chức lừa đảo tiếp tục tuyên truyền, lôi kéo công dân trong nước; đặc biệt là tại một số tỉnh của Campuchia giáp với Việt Nam.
Điển hình như: Ngày 18/8/2022, xảy ra vụ việc 42 công dân Việt Nam làm việc tại casino Rich World thuộc ấp Chray Thom, xã Sampeou, huyện Kaoh Thom, tỉnh Kandal, Campuchia (đối diện ấp Tân Khánh, thị trấn Long Bình, huyện An Phú, tỉnh An Giang) đã tổ chức bỏ trốn khỏi casino. Trong đó, có 40 người trốn thoát khỏi casino và bơi ngang qua sông Bình Di để nhập cảnh trái phép về Việt Nam; 01 một người trong quá trình bơi qua sông bị mất tích (đã tìm thấy xác sáng ngày 20/8/2022) và 01 người bị bảo vệ casino Rich World bắt giữ lại; ngày 26/7/2025, Công an tỉnh Phú Thọ thông tin, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ vừa ra Quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, ra lệnh tạm giam đối với 7 đối tượng để điều tra về hành vi lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Bước đầu, cơ quan điều tra xác định ổ nhóm này đã lừa đảo, chiếm đoạt hàng trăm triệu đồng của nhiều nạn nhân trên khắp các tỉnh, thành trong cả nước; ngày 13/2/2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Thái Bình (cũ) đã ra Quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố 2 bị can Nguyễn Văn Thuận (sinh năm 2000, trú tại xã Ngự Thiên, Hưng Yên) và Nguyễn Văn Hiến (sinh năm 2002, trú tại xã Long Hưng, Hưng Yên) về tội “Tổ chức cho người khác trốn đi nước ngoài”. Từ tháng 5-2024 đến tháng 12-2024, Thuận và Hiến đã tổ chức đưa 8 người Việt Nam sang Campuchia lao động trái phép. Điều tra mở rộng vụ án, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hưng Yên xác định: Hiến và Thuận biết về phương thức, thủ đoạn lợi dụng lòng tin của người khác để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản trên không gian mạng nên đã thành lập nhóm sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông và tuyển chọn một số đối tượng từ Việt Nam sang Campuchia để thực hiện hành vi lừa đảo bằng cách gửi lời kết bạn qua facebook, zalo, telegram và dụ dỗ lôi kéo bị hại lập tài khoản, nạp tiền, thực hiện nhiệm vụ (gửi đơn hàng ảo) để được hưởng hoa hồng. Căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được, ngày 1-8-2025, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã ra Quyết định bổ sung Quyết định khởi tố vụ án hình sự “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, Quyết định bổ sung quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Văn Thuận và Nguyễn Văn Hiến về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Đồng thời, cơ quan chức năng ra Quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Hoàng Song (sinh năm 1990); Nguyễn Văn Quân (sinh năm 2008), cùng trú tại xã Ngự Thiên (Hưng Yên); Nguyễn Thị Kiều Trinh (sinh năm 2005), trú tại xã Diên Hà (Hưng Yên) về tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, quy định tại khoản 2, Điều 174 Bộ luật Hình sự. Hiện Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đang tiếp tục phối hợp với các đơn vị nghiệp vụ điều tra, làm rõ hành vi lừa đảo của các đối tượng, kịp thời ngăn chặn việc các đối tượng lợi dụng mạng xã hội để lừa đảo người Việt Nam; tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao Việt Nam chiều 17/7/2025, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng phản hồi thông tin về việc hàng trăm người Việt bị bắt trong chiến dịch truy quét các hoạt động lừa đảo qua mạng ở Campuchia. Bà Phạm Thu Hằng cho hay: Theo thông tin của Đại sứ quán Việt Nam tại Campuchia, ngày 14/7/2025, hơn 140 công dân Việt Nam đã bị các cơ quan chức năng của Campuchia tạm giữ tại Phnom Penh do có hoạt động tội phạm, lừa đảo trực tuyến. Sau khi nhận được thông tin, ngay lập tức, Đại sứ quán Việt Nam tại Campuchia đã chủ động làm việc với các cơ quan chức năng của Campuchia để tìm hiểu thông tin và đề nghị phía Campuchia bảo đảm điều kiện sinh hoạt cho các công dân Việt Nam và phối hợp hoàn tất các thủ tục xác minh nhân thân ban đầu” – Người phát ngôn Phạm Thu Hằng cho hay.
Nhận diện thủ đoạn của các đối tượng lừa đảo qua mạng
- Làm quen, kết bạn qua mạng xã hội, thường sử dụng nick Telegram giả danh những người đàn ông thành đạt, có ngoại hình ưa nhìn để tiếp cận những phụ nữ trung niên, sống đơn thân, đã ly hôn hoặc ly thân, từ đó tạo dựng mối quan hệ tình cảm nhằm lôi kéo nạn nhân tham gia các hoạt động đầu tư, quay số trúng thưởng, đặt cược trực tuyến…Khi nạn nhân tin tưởng và bắt đầu chuyển tiền, các đối tượng sẽ chuyển tiền lời để tiếp tục dụ dỗ nạn nhân nạp thêm tiền; sau đó, chuyển tiếp thông tin cho nhóm “giết khách” thực hiện các thao tác kỹ thuật khiến nạn nhân không thể rút tiền, đồng thời đưa ra các yêu cầu nộp thêm phí để rút tiền lời, kéo dài quá trình cho đến khi bị hại không còn khả năng tài chính thì lập tức cắt đứt liên lạc, xóa mọi dấu vết.
- Công dân Việt Nam cần tỉnh táo trước những lời mời chào ra nước ngoài “việc nhẹ lương cao”, không yêu cầu về bằng cấp, trình độ, không có hợp đồng ký kết, không thông qua doanh nghiệp, không thông qua tổ chức phái cử lao động. Công dân cần phải tìm hiểu kỹ về nội dung công việc, về đơn vị, về địa điểm dự kiến làm việc và thân nhân người giới thiệu, chế độ bảo hiểm, quyền lợi được hưởng để có quyết định đúng đắn trước khi ra nước ngoài làm việc. Công dân cũng như là người thân của công dân muốn tìm hiểu các thông tin và các quy định thì có thể liên hệ với tổng đài bảo hộ công dâncủa Cục Lãnh sự hoặc Đại sứ quán Việt Nam tại Campuchia.
- Đối tượng có các hành vi sử dụng mạng máy tính, mạng internet, mạng viễn thông hoặc thiết bị số… làm công cụ để tham gia trực tiếp vào quá trình phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản của người khác. Yếu tố sử dụng thiết bị công nghệ thông tin đóng vai trò quyết định trong việc phạm tội, đối tượng phạm tội không cần trực tiếp tiếp xúc với người bị hại, mà thông qua các hình thức như: Chuyển khoản, nạp mã thẻ cào qua điện thoại…
- Để che đậy hành vi phạm tội, đối tượng dùng nhiều thủ đoạn tinh vi như mở tài khoản truy cập, tài khoản ngân hàng bằng thông tin của người khác, sử dụng ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để làm sai lệch giọng nói, đặc điểm khuôn mặt, ẩn thuê bao hoặc hiện thuê bao giống, tương tự các thuê bao đại diện của cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội (như ngân hàng, bưu điện, cơ quan Công an, Thuế, Tòa án, Viện kiểm sát…), tạo nhiều vỏ bọc với hình thức đăng nhập nhiều tài khoản, sử dụng nhiều thiết bị máy tính, mạng, di chuyển địa điểm truy cập, làm giả địa chỉ IP, khiến cơ quan chức năng khó xác định vị trí chính xác nơi các đối tượng đăng nhập sử dụng mạng…
Người dân cần nâng cáo cảnh giác đối với tội phạm lừa đảo qua mạng
- Bảo vệ thông tin cá nhân: Không công khai các thông tin như ngày tháng năm sinh, số CMND, CCCD, số điện thoại, số tài khoản ngân hàng… lên mạng xã hội để tránh bị các đối tượng lợi dụng khai thác, sử dụng vào mục đích lừa đảo, cần chọn lọc thông tin trước khi chia sẻ công khai lên mạng xã hội.
- Kiểm tra và cập nhật: Thường xuyên kiểm tra và cập nhật các tính năng bảo mật, quyền riêng tư trên các tài khoản ngân hàng, tài khoản mạng xã hội và cần bảo mật tuyệt đối thông tin các tài khoản trên, bao gồm: tên đăng nhập, mật khẩu, mã xác thực (OTP) hoặc số thẻ tín dụng… không cung cấp cho bất kỳ cá nhân, tổ chức nào khi chưa xác định được danh tính.
- Cẩn trọng xác minh: Đối với các tin nhắn qua mạng xã hội vay tiền cần trực tiếp gọi điện thoại để xác nhận kỹ thông tin trước khi chuyển tiền.
- Tìm hiểu kỹ thông tin khi kết bạn: Tìm hiểu kỹ thông tin khi kết bạn với những người lạ trên mạng xã hội, đặc biệt là những người hứa hẹn cho, tặng số tiền, tài sản lớn hoặc qùa có giá trị lớn.
- Trình báo tại cơ quan Công an nơi gần nhất: Khi nhận được cuộc gọi tự xưng là cán bộ các cơ quan Nhà nước, đặc biệt là lực lượng Công an để thông báo, đe dọa mình có liên quan đến vụ án, vụ việc, cần liên lạc ngay với cơ quan Công an nơi gần nhất để trình bảo.
PA01
