Gần đây, tội phạm lừa đảo nhắm vào người cao tuổi ngày càng gia tăng, với những chiêu trò tinh vi, dùng công nghệ cao và khai thác sâu các điểm yếu tâm lý của nạn nhân. Cơ quan chức năng cảnh báo người già đang trở thành mục tiêu ưa thích của nhiều băng nhóm chuyên lừa đảo qua điện thoại, mạng xã hội hay giả danh cơ quan nhà nước.
Mặt trái của “quà tặng miễn phí”
Một trong những đường dây lừa đảo lớn vừa bị triệt phá do Bộ Công an chủ trì khiến dư luận giật mình. Nhóm do Trần Quang Đạo cầm đầu dùng chiêu mạo danh nhân viên y tế, điều dưỡng, tiếp cận người cao tuổi qua điện thoại, mời họ nhận quà tặng, bốc thăm trúng thưởng – thực chất là “cái bẫy” để người già mua thực phẩm chức năng, trả phí nhận thưởng, rồi không nhận được gì. Theo điều tra, từ đầu năm 2023, nhóm này đã lừa hàng trăm nghìn người, chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng.
Một điều đáng lo ngại là các đối tượng sử dụng phần mềm để giả số điện thoại, dùng giọng nói giả mạo, xây dựng quy mô hoạt động như một công ty thực thụ – có bộ phận nhân sự, chăm sóc khách hàng – để tạo niềm tin nơi nạn nhân.
Khi “tâm lý cô đơn” trở thành đòn bẩy
Theo chuyên gia phân tích, người cao tuổi dễ bị lừa vì nhiều lý do tâm lý. Họ thường sống một mình, ít có giao tiếp xã hội thường xuyên, dẫn đến cảm giác cô đơn. Khi những kẻ lừa đảo dùng cách tiếp cận nhẹ nhàng, quan tâm “như con cháu”, nhiều người già sẵn lòng tin tưởng.
Bộ Công an và Công an các địa phương cũng ghi nhận nhiều kịch bản dùng “nỗi sợ”: giả mạo công an, tòa án, viện điều tra để dọa dẫm, buộc người già chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân.
Bẫy “khỏe mạnh – thuốc bổ – công nghệ”
Một hình thức lừa đảo rất phổ biến là quảng cáo các loại thực phẩm chức năng hoặc “thuốc thần kỳ” qua mạng xã hội, nhắm vào người cao tuổi vì nhu cầu chăm sóc sức khỏe cao. Các bài quảng cáo bắt mắt, giá rẻ, gợi ý chữa bệnh dễ nghe là chiêu khó từ chối của người già.
Khi người cao tuổi lướt Facebook, YouTube hoặc tham gia các nhóm chăm sóc sức khỏe, các tin quảng cáo này dễ len lỏi vào và thuyết phục họ mua sản phẩm với kỳ vọng “phòng – chữa bệnh”, trong khi thực tế hàng hóa không rõ nguồn gốc, chất lượng thấp.
Con số đáng báo động
Theo VOV2, 49% người dùng Internet trên 55 tuổi cho biết họ đã từng bị lừa đảo trực tuyến.
Theo một khảo sát, tội phạm lừa đảo đang nhắm vào người cao tuổi và phụ nữ – nhóm ít tiếp xúc công nghệ và thông tin – vì họ dễ bị dụ dỗ hơn.
Ở một số tỉnh thành có tới 50% các vụ lừa đảo liên quan nạn nhân cao tuổi xuất phát từ việc người già e ngại làm phiền con cháu, hoặc sợ “liên lụy” nên không hỏi ý kiến người thân.
Cá biệt có trường hợp mất toàn bộ tiền tiết kiệm sau khi tin lời “trúng quà lớn”, mua hàng đắt, bán cả vàng… tổng thiệt hại lên tới 3 tỷ đồng nhưng giá trị thực của “quà” chỉ là vài trăm nghìn đồng mỗi món.
Cơ quan chức năng vào cuộc
Lực lượng Công an nhiều tỉnh cũng liên tiếp ngăn chặn các vụ lừa đảo qua điện thoại. Một phụ nữ sinh năm 1957 bị gọi điện kịch bản “liên quan tội phạm xuyên quốc gia”, dọa truy tố nếu không nộp tiền để “chứng minh vô tội”.
Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng khuyến cáo người cao tuổi và gia đình cần hết sức cảnh giác: không cung cấp thông tin cá nhân cho người lạ, không chuyển tiền khi chưa xác minh, và thông báo ngay cho con cháu hoặc cơ quan Công an khi có dấu hiệu bất thường.
Công an tỉnh Sơn La khuyến cáo người dân:
– Nếu ai đó gọi mời nhận quà, trúng thưởng hoặc bảo mua hàng để nhận quà, cần nghi ngờ và kiểm tra kỹ.
– Khi được yêu cầu chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin cá nhân, người cao tuổi nên dừng cuộc gọi, tìm số điện thoại thật của cơ quan đó và gọi lại.
– Gia đình nên thường xuyên trò chuyện, hướng dẫn người già cách nhận biết lừa đảo, khuyến khích họ hỏi ý kiến con cháu trước khi quyết định.
– Nếu nghi ngờ lừa đảo, hãy lưu lại nội dung cuộc gọi, tin nhắn, số điện thoại và báo cơ quan Công an để truy vết, ngăn chặn.
