Thời gian hè cũng là lúc nỗi lo về tai nạn đuối nước ở trẻ em lại trở nên nóng hơn bao giờ hết. Không chỉ là câu chuyện của một vài địa phương, mà đây đang là vấn đề nhức nhối trên phạm vi cả nước. Thực tế cho thấy, dù chưa bước vào cao điểm nghỉ hè, nhiều vụ đuối nước thương tâm đã liên tiếp xảy ra, gióng lên hồi chuông cảnh báo đối với toàn xã hội.
Đối với một tỉnh miền núi như Sơn La nơi có hệ thống sông suối dày đặc, hồ chứa nước thủy điện rộng lớn và địa hình chia cắt phức tạp nguy cơ đuối nước đối với trẻ em càng trở nên hiện hữu, thậm chí tiềm ẩn nhiều yếu tố rủi ro hơn so với các địa phương khác. Sơn La có nhiều sông lớn như sông Đà, sông Mã, cùng hàng trăm ao, hồ thủy lợi, thủy điện lớn nhỏ trải dài trên địa bàn. Đây vừa là nguồn tài nguyên quý giá phục vụ phát triển kinh tế – xã hội, nhưng cũng là “cái bẫy” nguy hiểm đối với trẻ em nếu thiếu sự giám sát.
Thực tế tại nhiều xã vùng cao cho thấy, vào những ngày nắng nóng, sau giờ học hoặc ngày nghỉ, không khó để bắt gặp hình ảnh các em nhỏ rủ nhau ra suối tắm, chơi đùa ven sông. Nhiều điểm nước sâu, dòng chảy xiết, nhưng lại không có rào chắn hay biển cảnh báo rõ ràng. Điều này tương đồng với tình trạng tại nhiều địa phương khác khi trẻ em tự ý ra sông, hồ tắm là nguyên nhân chính dẫn đến gia tăng các vụ đuối nước.
Theo thống kê chung, mỗi năm Việt Nam có khoảng 2.000 trẻ em tử vong do đuối nước đây là một con số đáng báo động. Điều này cho thấy đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em.
Tại một số địa phương, chỉ trong vài tháng đầu năm đã xảy ra hàng loạt vụ việc, cướp đi sinh mạng của nhiều em nhỏ, dù đã có nhiều giải pháp phòng ngừa được triển khai.
Đặt trong bối cảnh Sơn La, nơi điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn, tỷ lệ trẻ em biết bơi còn thấp, việc tiếp cận các lớp học kỹ năng còn hạn chế, nguy cơ xảy ra tai nạn đuối nước là rất lớn. Đặc biệt, trong kỳ nghỉ hè, thời điểm trẻ em có nhiều thời gian tự do, ít sự quản lý của nhà trường thì nguy cơ này càng tăng cao.
Nguyên nhân chủ yếu: từ chủ quan đến thiếu kỹ năng. Phân tích từ các vụ việc thực tế cho thấy, nguyên nhân dẫn đến đuối nước ở trẻ em không chỉ đến từ yếu tố khách quan mà chủ yếu xuất phát từ sự chủ quan.
Thứ nhất, sự thiếu giám sát của gia đình. Nhiều phụ huynh vì bận rộn công việc nương rẫy, làm ăn xa hoặc mưu sinh nên không thể theo sát con em. Trẻ em tự do vui chơi, không được nhắc nhở thường xuyên về nguy cơ mất an toàn.
Thứ hai, thiếu kỹ năng bơi và kỹ năng an toàn trong môi trường nước. Có không ít trường hợp trẻ em lớn tuổi nhưng vẫn không biết bơi. Thực tế cho thấy, ngay cả khi đã gần kết thúc chương trình phổ thông, vẫn có em không biết bơi và gặp nạn đáng tiếc.
Thứ ba, thiếu kiến thức xử lý tình huống. Nhiều em khi thấy bạn gặp nạn đã lao xuống cứu nhưng không có kỹ năng, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng hơn.
Thứ tư, cơ sở hạ tầng phòng chống đuối nước còn hạn chế. Ở nhiều khu vực, biện pháp chủ yếu mới dừng ở việc cắm biển cảnh báo, chưa có rào chắn, phao cứu sinh hoặc lực lượng giám sát.
Trong những năm qua, các cấp, các ngành tại Sơn La đã triển khai nhiều hoạt động tuyên truyền, giáo dục kỹ năng phòng chống đuối nước cho học sinh. Tuy nhiên, vẫn còn những “khoảng trống” cần được nhìn nhận thẳng thắn.
Một là, việc tuyên truyền chưa thực sự sâu rộng, chưa phù hợp với đặc thù vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nhiều thông điệp chưa đến được với người dân do rào cản ngôn ngữ, điều kiện tiếp cận thông tin.
Hai là, thiếu cơ sở vật chất phục vụ dạy bơi. Không phải trường học nào cũng có bể bơi; việc tổ chức lớp học bơi còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.
Ba là, sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội chưa đồng bộ. Trong khi đây là yếu tố then chốt để bảo vệ trẻ em trước nguy cơ tai nạn.
Những vụ đuối nước xảy ra liên tiếp trong thời gian qua là lời cảnh tỉnh mạnh mẽ. Điều đáng nói là phần lớn các vụ việc đều có thể phòng tránh nếu có sự quan tâm, giám sát và trang bị kỹ năng đầy đủ.
Thực tế đã chứng minh, việc mở các lớp dạy bơi miễn phí, lắp đặt điểm cảnh báo, bố trí phao cứu sinh, tăng cường tuyên truyền đã mang lại hiệu quả tích cực tại nhiều địa phương.
Tuy nhiên, để giảm thiểu tối đa tai nạn đuối nước, cần có sự vào cuộc đồng bộ, quyết liệt hơn nữa.
Trước thực trạng trên, để bảo vệ trẻ em trên địa bàn Sơn La, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp:
Thứ nhất, nâng cao trách nhiệm của gia đình. Gia đình phải là “lá chắn” đầu tiên. Phụ huynh cần quản lý chặt chẽ con em, không để trẻ tự ý ra sông, suối, ao hồ khi không có người lớn đi cùng.
Thứ hai, đẩy mạnh dạy bơi và kỹ năng sống. Các địa phương cần huy động nguồn lực xã hội hóa để xây dựng bể bơi, tổ chức lớp học bơi miễn phí hoặc giá rẻ cho trẻ em, đặc biệt là vùng nông thôn, vùng cao.
Thứ ba, tăng cường tuyên truyền phù hợp với từng địa bàn.
Sử dụng loa truyền thanh cơ sở, tuyên truyền bằng tiếng dân tộc, tổ chức các buổi sinh hoạt cộng đồng để nâng cao nhận thức.
Thứ tư, hoàn thiện cơ sở hạ tầng phòng chống đuối nước. Lắp đặt biển cảnh báo, rào chắn tại các khu vực nguy hiểm; trang bị phao cứu sinh tại các điểm thường xuyên có người qua lại.
Thứ năm, phát huy vai trò của lực lượng Công an và chính quyền cơ sở.
Tăng cường tuần tra, nhắc nhở, phối hợp với nhà trường tổ chức các buổi tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng phòng tránh đuối nước.
Thứ sáu, tạo sân chơi an toàn cho trẻ em. Tổ chức các hoạt động hè lành mạnh, giúp trẻ có môi trường vui chơi an toàn, hạn chế việc tụ tập tự phát tại các khu vực nguy hiểm.
Đuối nước không phải là tai nạn ngẫu nhiên mà là hệ quả của sự thiếu quan tâm, thiếu kỹ năng và thiếu giải pháp đồng bộ. Vì vậy, phòng chống đuối nước không phải là nhiệm vụ của riêng ngành giáo dục hay lực lượng chức năng, mà là trách nhiệm của toàn xã hội.
Mỗi gia đình, mỗi nhà trường, mỗi tổ chức đoàn thể cần chung tay hành động. Mỗi người dân cần nâng cao ý thức, chủ động nhắc nhở, bảo vệ trẻ em trước những nguy cơ tiềm ẩn.
Hải Dương
